Czasy Współczesne

Po zawirowaniach XIX wieku i trudnej walce z filokserą winiarstwo światowe w pierwszych latach nowego wieku było niemal w całkowitej rozsypce. Wprawdzie winiarze na powrót zaczęli uprawę i produkcję win, ale w wielu miejscach była to nierzadko praca na „surowym korzeniu” bowiem winnice zakładano często w nowych lokalizacjach.

Ogólnej sytuacji nie sprzyjała też polityka. Panująca w USA prohibicja a niedługo po niej Wielki Kryzys Gospodarczy dopełniały smutnego obrazu.

prohibicja-usa-2

W latach trzydziestych XX wieku zaczęto jednak podejmować pierwsze próby nadania winiarstwu cech gospodarczych. Pojawiły się regulacje prawne, systemy kontroli oraz jakości. Proces ten brutalnie przerwała ponownie II wojna światowa.

Lata powojenne są dla winiarstwa tym, czym w XIX wieku dla przemysłu była para. Pojawia się więc mechanizacja i technologia. W winnicach używane są maszyny i traktory, chemiczne opryski i powtarzalna produkcja z kontrolowaną jakością.

Ramy biznesu winiarskiego wyznaczają wówczas producenci amerykańscy, którzy od lat 60-tych tworzą nowoczesne winnice, produkujące i eksportujące coraz więcej wina. W tym również na rynki starego kontynentów. Od tego momentu niezachwiana dotychczas hegemonia win europejskich zaczęła się kruszyć. Punktem zwrotnym na tej drodze była tzw. Paryska Degustacja z maja 1976 roku, kiedy najwybitniejsi znawcy (wówczas głównie z Francji) wybrali w degustacji w ciemno swoje zwycięskie wina.

degustacja-paris-1976

Ku zdziwieniu wszystkich okazały się nimi wina kalifornijskie (!), które pokonały najlepsze Grand Cru pochodzące z apelacji bordoskich. To zdarzenie kazało spojrzeć inaczej na wina spoza Europy. W krótkim czasie inne winnice z Nowego Świata zaczęły odważniej prezentować swoje produkty. Na dobre rozpoczęła się historia współczesnego winiarstwa. Od tego też momentu winiarstwo stało się nieodzowną częścią nowoczesnego przemysłu rolnego. Sprzyjała temu nierzadko celowa działalność rządów, które od lat 80-tych XX wieku wspierały rozwój tej gałęzi dbając jednocześnie o kontrolę jakości.

Dzisiaj słynne winnice argentyńskie, ale też z RPA, Australii a przede wszystkim z USA prowadzone są jak wzorowe przedsiębiorstwa o nienagannej czystości i kontrolowanej procedurze produkcji. Wyznacznikiem czasu było wprowadzenie systemów komputerowych, regulujących poszczególne etapy produkcji: od wilgotności podłoża w uprawach po poziom temperatury podczas fermentacji.

nowoczesne-winiarstwo

Na wina z tzw. Nowego Świata musieli odpowiedzieć winiarze z Europy. Dystans bardzo szybko został zniwelowany i w ofercie winnic europejskich znalazły się znane dotychczas klasyczne marki o uznanej renomie jak i "łatwiejsze" wina o cechach „nowoświatowych”, które można dostać z francuskiej Langwedecji czy z hiszpańskiej La Manchy. Dzisiaj jednak wszyscy już wiedzą, że za Atlantykiem poza winami o prostej i nieskomplikowanej treści wytwarza się także wspaniałe i wielkie produkcje winiarskie niczym nie ustępujące winom Europejskim.

nowoczesne-winiarstwo2

 

Jaka będzie przyszłość winiarstwa? Trudno odpowiedzieć, w wielu przypadkach jest to proces bardzo już zautomatyzowany gdzie rola człowieka rozpisana została na role, w których występuje Winogrodnik (z franc. Vingeron – osoba zajmującą się uprawą winogron), Winemaker (czuwający nad produkcją) i Negocjant (odpowiedzialny za kontraktowanie). Reszta to już tylko mniej lub bardziej zautomatyzowny proces przemysłowy. Pokrzepiające jest jednak to, że ciągle znaleźć można niewielkie winnice produkujące wielkie i niepowtarzalne wina, których duszą i sprawcą wszystkiego jest jeden winiarz!
Jedna z winnic w Nowej Zelandii

Jedna z winnic w Nowej Zelandii

Nowożytność

Od XVI wieku winiarstwo Europejskie przeżywa swoje apogeum. Rozwinięte winnice doskonalą umiejętności produkcji win, które stają się bardziej wyrafinowane i wyszukane. Sprzyja temu prawodawstwo promujące winiarzy oraz ogólna moda. W tym czasie w Bordeaux rozpoczyna się produkcja win słodkich a w Szampanii mnich Dom Perignon (w 1670 roku) produkuje szampany ze specjalnie selekcjonowanych gron.

Dom Pierre Perignon (1638-1715)

Dom Pierre Perignon (1638-1715)

Europejskie wina opuszczają kontynent zdobywając sławę w tzw. nowym świecie winiarskim – tj. w Stanach Zjednoczonych, Ameryce Południowej i Afryce.

W handlu winem kamieniem milowym było wynalezienie butelki i korka. W XVIII wieku szkło było już na tyle mocne, że wyprodukowane z niego butelki bez trudu wytrzymywały nawet dalekie podróże, a zamknięcie korkiem umożliwiło dodatkowo sezonowanie i wydłużenie przydatności do spożycia.

Załamanie winiarstwa nastąpiło w sposób całkowicie dla niego nieprzewidziany. Stało się to za sprawą niewielkiego insekta o nazwie filoksera (phylloxera vastatrix).

Phylloxéra

Pod koniec XIX wieku mszyca ta przywieziona została do Europy za sprawą wymiany handlowej z Nowym Światem.

W krótkim czasie (pomiędzy 1860 a 1880 rokiem) miliony hektarów na południu Europy zostało doszczętnie zniszczonych. Filoksera atakowała system korzeniowy niszcząc winorośl bez względu na szczep oraz miejsce. Kierunek zarazy rozprzestrzeniał się od Anglii przez Francję (1867), Portugalię (1871), Austrię (1872), Niemcy i Szwajcarię (1874), Włochy i Węgry (1875) po Hiszpanię (1878). Po roku 1880 niemal wszystkie kraje Europy aż po Rosję i Bałkany zostały dotknięte plagą.

Poza Europą filoksera pojawiła się także w Kalifornii, Australii oraz Afryce i na Antypodach.

Jedynym krajem winiarskim wolnym od szkodnika były winnice Chile. W Europie rozpoczęto walkę z mszycą, jednak wszystkie metody były nieskuteczne. Dopiero znaleziona w Stanach Zjednoczonych winorośl odporna na filokserę przywróciła winiarzom nadzieję. W 1885 roku w badaniach botanicznych prowadzonych we Francji wyselekcjonowano ostatecznie podkład odporny na filokserę, na którym zaczęto szczepić Europejskie odmiany.

W ten sposób około 1900 roku walka z filokserą została wreszcie wygrana, choć koszty były niebagatelne. W samej tylko Francji powierzchnia winnic zmniejszyła się o 1/3. Podobnie w innych krajach Europy, gdzie liczne okręgi winiarskie nigdy nie zostały już odtworzone.

Średniowiecze

Ponownie dobre czasy dla wina nastały w średniowieczu, zaś prawdziwy przełom nastąpił wraz z powstawaniem i rozwojem klasztorów Benedyktyńskich a później Cysterskich.

Cystersi przy pracy. XII w

Cystersi przy pracy. XII w

Wino w czasach średniowiecza spełniało dwojaką rolę: po pierwsze w naturalny sposób zastępowało niedobór wody pitnej, która w tym czasie wielokrotnie nie nadawała się do spożycia (alkohol zawarty w winie spełniał rolę odkażającą), po wtóre wino wpisane zostało w symbolikę chrześcijaństwa.

Ten drugi aspekt stał się z czasem wiodący z uwagi na dynamiczny rozwój kościoła. Już w Starym Testamencie czytamy iż Bóg powierzył troskę o winnice człowiekowi. Stąd od najdawniejszych czasów kielich z winem traktowany był wyjątkowo podczas wszystkich uczt. W innym miejscu znajdziemy informację o pierwszym znanym winogrodniku – biblijnym Noe, który po wielkim potopie osiadłszy na stokach Kaukazu zaczął uprawiać winorośl.

Od I w n.e. wino w chrześcijaństwie otrzymuje szczególne znaczenie za sprawą Jezusa. Jednym z pierwszych cudów przypisywanych Chrystusowi jest zamiana wody w wino w Kanie Galilejskiej, natomiast podczas Ostatniej Wieczerzy ofiarował wino uczniom, przez co zajęło ono centralne miejsce w Eucharystii (wino jako symbol krwi Chrystusa). Upowszechnienie Eucharystii nastąpiło od IV weku n.e., należy jednak podkreślić, iż symbolika wina jako krwi ma głębsze korzenie, sięgające jeszcze czasów greckich. Podobnie w tradycji żydowskiej wypijano wino w czasie wieczerzy paschalnej, spożywanej przez Izraelitów na pamiątkę wyjścia z Egiptu.

Średniowieczne przedstawienie prac przy winie.

Średniowieczne przedstawienie prac przy winie.

Rozwój winiarstwa przez zakony związany był więc z koniecznością dopełnienia potrzeb sakralnych, ale też coraz częściej jako środek w handlu. W VIII wieku winiarstwo średniowieczne powiela już najlepsze wzorce z czasów Cesarstwa Rzymskiego. Sprzyja temu szybki rozwój chrześcijaństwa na niemal wszystkich terenach Południowej Europy – od Półwyspu Apenińskiego przez Francję po Półwysep Iberyjski, gdzie udana rekonkwista (walka chrześcijan o wyparcie Maurów) pozyskuje nowe obszary pod uprawę.

Winiarstwo Europejskie w okresie średniowiecza notowało niesłabnący wzrost niemal przez 1000 lat. Ale prawdziwy „złoty wiek” miał się dopiero zacząć.

Czasy antyczne

Sprawdź też:            średniowiecze

Jakie były początki światowego winiarstwa? Trudno precyzyjnie odpowiedzieć, choć większość badaczy jest zgodna, że jest to historia niemal tak stara jak historia naszej cywilizacji. Nie wiadomo kiedy człowiek udomowił dziką winorośl, ale przyjmuje się, że stało się to na Bliskim Wschodzie około V lub VI tysiąclecia p.n.e. (ponad 7000 lat temu), choć znajomość picia wina powstałego ze sfermentowanego soku dzikich owoców musiała być jeszcze starsza.

Obecnie uważa się, że najstarsze znaleziska świadczące o uprawie winorośli oraz produkcji wina pochodzą z obszarów dzisiejszej Gruzji, Armenii oraz Iranu.

amfora z Chramis Didi Gora (Grzuzja), Muzeum Narodowe w Tbilisi. ok. VI tys.pne

Amfora z Chramis Didi Gora (Grzuzja), Muzeum Narodowe w Tbilisi. ok. VI tys.pne

W epoce chalkolitu (okres przejściowy pomiędzy epoką kamienia i brązu, zróżnicowany terytorialnie, np. w Egipcie trwał w latach 5500-3100 p.n.e.) pojawiają się pierwsze ślady świadomej produkcji wina. Na stanowisku Hajji Firuz Tepe w Iranie archeolodzy znaleźli zespół budynków z cegły mułowej, w których znajdowały się wbudowane dzbany do przechowywania wina (obecność kwasu winowego i soli wapiennej potwierdzono badaniami fizyko-chemicznymi). Zabytki te datowane zostały w przybliżeniu na lata 5400 p.n.e.

Kolejne znalezisko o podobnym charakterze odkryto podczas prac w roku 2011 w kompleksie grot w pobliżu miejscowości Areni (ok. 120 km od Erywania w Armenii). Odkryto tam pozostałości niewielkiej winnicy z kompletnym wyposażeniem do produkcji wina. Archeolodzy odsłonili m.in. gliniane dzbany do fermentacji, kadź do wyciskania soku oraz inne naczynia, w tym misy i filiżankę służącą zapewne do picia. Stanowisko datowane jest na podstawie badań radiowęglowych na 4000 lat p.n.e.

Armenia, odsłonięte fragmenty najstarszej zachowanej winnicy

Armenia, odsłonięte fragmenty najstarszej zachowanej winnicy

Z obszaru Kaukazu i wybrzeża Morza Czarnego znajomość uprawy winorośli przekazana została dalej na południe, na obszar Mezopotamii. W widłach Tygrysu i Eufratu Sumerowie wytwarzali wino już od II połowy 4 tys. p n e..

Kolejnym miejscem na mapie jest Egipt, gdzie ślady wina odkryte zostały w grobowcach Faraonów około 3150 lat p.n.e.

Dary grobowe króla egipskiego Skorpiona I

Dary grobowe króla egipskiego Skorpiona I

Do Grecji wino dostało się prawdopodobnie za pośrednictwem plemion Trackich bądź z Azji Mniejszej około 2 tys. p.n.e. skąd niewiele później musiało przedostać się na obszar Półwyspu Iberyjskiego oraz Włoch. Do Południowej Francji wino zawędrowało około roku 500 p.n.e. Świadczą o tym odkryte w Lattes (ok 10 km od Montpellier) gliniane Amfory na wino sprowadzone z Etrurii pomiędzy rokiem 525-475 p.n.e.

W tym samym regionie odkryto również wapienną tłocznię do wyciskania winogron, co potwierdza nie tylko umiejętność picia ale i produkcji wina.

Zawsze jednak mechanizm był ten sam. Wino jako napój docierało na nowe tereny wraz z ludnością, która je tam przywoziła i w krótkim czasie rozpoczynał się proces adaptacji oraz własnej produkcji wina.

Kalendarium:

  • 5000 lat p.n.e. na Bliskim Wschodzie pojawiają się pierwsze ślady uprawy i produkcji wina (obszar Iranu, Gruzji i Armenii).

  • ok. 3500 lat p.n.e. wino uprawiane jest na obszarze Mezopotamii (w dorzeczu rzek: Tygrys i Eufrat).

  • 3150 lat p.n.e. – w Egipcie znaleziono dary grobowe w postaci amfor na wino w grobowcu króla Skorpiona I.

  • Około 1750 lat p.n.e. w Kodeksie Hammurabiego pojawia się prawo regulujące handel winem (Babilonia, obszar dzisiejszego Iraku).

  • Około 1600 lat p.n.e. wino pojawia się na obszarze wysp i kontynentu Hellady (Starożytna Grecja).

  • 1500 – 1000 lat p.n.e. znajomość wina dociera na półwysep Apeniński (południowe Włochy).

  • 500 lat p.n.e. wino pojawia się wśród plemion południowo-celtyckich (dzisiejsza Francja).

Przez cały okres trwania Imperium Rzymskiego (do końca IV wieku n.e.) produkcja wina jak i popularność tego napoju przeżywa prawdziwy rozkwit. Na wszystkich podbitych przez siebie terenach Rzymianie zakładali winnice i propagowali kulturę picia wina. Tak znane regiony jak francuska Burgundia czy hiszpańska Rioja umiejętność produkcji wina zawdzięczają właśnie Rzymianom.

Niestety upadek cesarstwa był też hamulcem w rozwoju winiarstwa.